Reklama

wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII
26 października 2017
wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII

Pawilon Polski - Paryż 1937. Wystawa Sztuki i Techniki

Wystawa Światowa – Paryż 1937 r

Projekt Rotundy Honorowej: prof. Bohdan Pniewski i arch. Stanisław Brukalski
Projekt Pawilonu Gospodarczego: Bohdan Lachert i Józef Szanajca
Projekt Sali Turystyki: Bohdan Lachert, Józef Szanajca, Wacław Hryniewicz, Jerzy Skolimowski
Projekt ogrodu: Alina Scholtz
Komisarz wystawy: dr. arch. Lech Niemojewski

"Wystawy światowe są organizowane od ponad 150 lat. W tym okresie nastąpiło wiele gruntownych zmian w Europie i na świecie, zmian politycznych, ustrojowych, socjalnych. W sposób niewiarygodny rozwinęła się technika. Jest rzeczą zdumiewającą, że wystawy EXPO przy tak znaczących zmianach kontekstu, w którym je organizowano, zachowały swoją wartość i swoją atrakcyjność. Oczywiście kontekst się zmienił. Na początku spotykano się po to, by obejrzeć, co stworzyli inni, uczyć się od lepszych i obserwować rozwój technologii. Wynalazki były analizowane, kupowane, nawiązywano kontakty handlowe. Obecnie ten aspekt nie jest już tak istotny, wraz z rozwojem cywilizacji mamy wiele form kontaktu i stały dostęp do informacji ze świata korzystając np. z Internetu. Na wystawach nie pokazuje się już wynalazków, ale nadal jest to okazja do wypromowania się. Obecność na EXPO podnosi prestiż i buduje wizerunku kraju" - Anna M.Drexlerowa, autorka publikacji „Polska i Polacy na powszechnych wystawach światowych”.

W 1936 roku podjęto decyzję o udziale RP w szykowanej na rok następny, światowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu, najbardziej prestiżowym wydarzeniu promocyjnym sztukę i technikę ówczesnego świata. Więcej o światowej Wystawie Sztuki i Techniki Paryż 1937 przeczytacie tutaj.

Ponieważ było mało czasu (15 VII 36 upływał termin zgłoszeń państw-uczestników), w połowie roku 1936, rozpisano zamknięty konkurs na projekt polskiego pawilonu. Komisarzem wystawy mianowano dr. arch. Lecha Niemojewskiego. Zaproszono pięciu architektów (Romuald Gutt, Bohdan Pniewski, Stanisław Brukalski, Jerzy Hryniewiecki, Bohdan Lachert) reprezentujących różne pokolenia i różne idee projektowe. Ostatecznie zwyciężył projekt Gutta, jednakże po przyznaniu innej działki zdecydowano się zlecić projektowanie Pniewskiemu oraz Brukalskiemu, którzy mieli wsparcie Lacherta oraz Józefa Szanajcy, tworzących część projektu zwaną Pawilonem Gospodarczym. Projektem ogrodu zajęła się Alina Scholtz. Dodatkowo, produkcją detali oraz wnętrzami zajęło się kilkudziesięciu artystów. Cały pawilon, wraz z otoczeniem, był gotów w maju 1937 roku i składał się z kilku zasadniczych elementów, tworzących razem pewien określony ciąg zwiedzania - narrację nt. tradycji historycznej oraz budowy nowoczesnego państwa.

Pierwszym elementem była strefa portyku wejściowego oraz rotundy honorowej. Zaprojektowany przez Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcę obiekt, w swej nowoczesnej formie i wykonaniu z betonu, stali i szkła, odzwierciedlać miał dynamiczny rozwój krajowej gospodarki po Wielkim Kryzysie, oraz możliwość produkcji nowoczesnych technologi, takich jak np widoczne po prawej "ściany kurtynowe", wykonane z tafli szkła o powierzchni ok 6 metrów kw. każda.

Rotunda, stanowiąca monumentalne wejście i jednocześnie początek trasy zwiedzania - narracji nt. Polski, miała wysokość prawie 20 metrów i wykonana została z płyt piaskowca. W całości kompozycji pawilonu, był to najmocniejszy wizualnie element. 

Rotunda i wejście do Pawilonu Polskiego Paryż, 1937 proj. Bohdan Pniewski, Stanisław Brukalski / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

Wejście do Pawilonu Polskiego, prowadzące przez mostek nad basenem do stojącej w wodzie Rotundy Honorowej (proj. Bohdana Pniewskiego i Stanisława Brukalskiego). Metaloplastyka wykonana została przez artystę Henryka Grunwalda / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939


Uroczystość otwarcia pawilonu polskiego. Widoczne wejście do budynku, osłonięte skórzanym namiotem według projektu T. Głogowskiego. Materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Głównymi elementami wystroju Rotundy była wycinana w piaskowcu inskrypcja, na tle której stanęło 7 posągów bohaterów historii (od lewej) - królów Bolesława Chrobrego i Władysława Jagiełły, Kopernika, Kościuszki, Mickiewicza, Chopina i Piłsudskiego.

Rotunda honorowa Pawilonu Polskiego Paryż proj. Bohdan Pniewski, Stanisław Brukalski / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

Następnie po przejściu przez dziedziniec wkraczało się do ekspozycji poświęconej architekturze wnętrz. Stamtąd, zwiedzający wchodził do sali wystawy turystyki i sztuki ludowej, sąsiadującej z kawiarnią i ogrodem.

Sala promująca polską turystykę, sztuki regionalne oraz transport i polskie wydawnictwa stanowiła trzeci etap trasy zwiedzania pawilonu. Szkieletowa konstrukcja,umożliwiła wprowadzenie obszernych przeszkleń i otwiercie widokowe na dziedziniec i kawiarnię (proj. St Marzyński). Równocześnie. druga ściana pawilonu jest wypełniona tablicami informacyjnymi, doświetlonymi poprzez pas szedów na styku dachy i ściany

Pawilon Polski - Sala Turystyki proj. Bohdan Lachert, Józef Szanajca, Wacław Hryniewicz, Jerzy Skolimowski / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

Ostatecznie, przechodząc pod długą betonową pergolą, dochodziło się do pawilonu "Polska Gospodarcza" (część autorstwa Lacherta i Szanajcy), który prezentował rozwój techniki, transportu oraz infrastruktury.

Do pawilonu wiodła prosta kamienna alejka, która przekryta została widoczną na zdjęciu, betonową pergolą na słupach. Dodatkowo, w celu zapewnienia maksimum światła oraz tworzenia efektów światłocieniowych, pergola została przebita kilkudziesięcioma okrągłymi świetlikami.

Pergola łącząca główny pawilon Polski i Pawilon Gospodarczy proj. Bohdan Lachert, Józef Szanajca bud. 1937 / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

W ramach promowania Polskiego przemysłu i technologii, zdecydowano aby rozszerzyć budowę pawilonu o dodatkowe skrzydło, znajdujące się na końcu trasy zwiedzania. Dzięki temu, duet Lachert & Szanajca dostał możliwość współudziału w projektowaniu promocji kraju, tworząc dzieło architektoniczne, którego stylistyka o wiele bardziej nawiązywała do motywu przewodniego - tj. gospodarki i przemysłu.

Widok zewnętrzny pawilonu gospodarczego, będącego jednym z podstawowych elementów Pawilonu Polskiego na wystawie w Paryżu, proj. Bohdan Lachert, Józef Szanajca / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

Na terenie polskiego pawilonu, zbudowanego w otoczeniu parkowym, zaprojektowany został kameralny ogródek,zaprojektowany przez Alinę Scholtzównę, będący miejscem postoju i spoczynku dla zwiedzających. Był to dobry pretekst do wprowadzenia tam niedużego punktu gastronomicznego, serwującego polskie przekąski. Siedzący w cieniu rozciąganego baldachimu, goście, mogli również słuchać koncertów polskiej muzyki, granej przez muzyków na okrągłym betonowym podeście. Całość kompozycji, będącej kontrastem mocnych form geometrycznych konstrukcji i delikatnych płaszczyzn materiału, zaprojektował architekt Kazimierz Marczewski.

Kawiarnia z estradą koncertową, projekt architekt Kazimierz Marczewski, projekt ogrodu Alina Scholtz / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

W Pawilonie Polskim, na światowej Wystawie Sztuki i Techniki w Paryżu,  zaprezentowano 303 artystów oraz 126 firm i instytucji z Polski. Polska w rankingu przyznanych nagród znalazła się na wysokim 8. miejscu. Wyprzedziła Holandię, USA czy Węgry, zdobywając 78 Grand Prix, 51 dyplomów honorowych oraz wiele medali.

Wielki sukces odniosła sekcja polska, która w Pałacu Kolei Żelaznych zaprezentowała parowóz Pm 36-1 w granatowej otulinie i o opływowych kształtach. Parowóz Pm 36-1 powstał w 1936 roku w biurze konstrukcyjnym pierwszej Fabryki Lokomotyw w Polsce w Chrzanowie - FABLOK, na zlecenie Ministerstwa Komunikacji. Głównym konstruktowem był Kazimierz Zembrzuski, przy konsultacjach z prof. Adamem Xiężopolskim.

Parowozu Pm 36-1, nazywanego „Piękną Polką”, nie odstępowały tłumy fachowców i zwiedzających. Osiągał szybkość 140 km/h. Słusznie przyznano mu Grand Prix wystawy. Obok tej nowoczesnej lokomotywy zaprezentowano również pierwszy parowóz rodzimego projektu - Pt31 (zaprojektowany i wykonany również w Fabryce w Chrzanowie). Ponadto wystawione były trzy wagony: pociągu turystycznego, barowo dancingowy z urządzeniem kinowym oraz prysznicem oraz wagon z salą operacyjną.


„Piękna Polka”. Parowóz Pm 36-1 w granatowej otulinie i o opływowych kształtach. Materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Podczas trwania wystawy w polskiej prasie rozgorzała ostra dyskusja o walory artystyczne naszego pawilonu. Rotundę Honorową porównywano do grobowca lub nawet pisuaru, nie dostrzegając zarazem jego oryginalności, z drzewami przechodzącymi przez niego w kilku miejscach i wkomponowanymi w konstrukcję pawilonu.

Organizatorzy działu polskiego starali się jednak jak najlepiej odpowiedzieć hasłu Wystawy, którym była zgoda „piękna z użytecznością ” i coraz szerszego przenikania piękna do codziennego życia.

W prasie zagranicznej podkreślano przejrzystość Polskiego Pawilonu, którą uzyskano przez rozdzielenie trzech części: reprezentacyjnej, artystycznej i przemysłowej, ze świetnie rozwiązanym łącznikiem w postaci ogródka. W sztuce designu szeroko wykorzystywano szkło, aluminium, neony i fotografię. Ważne miejsce w recenzjach zajął wykres i plastyczna makieta. Im jaśniej, zwięźlej i syntetycznie było coś pokazane, tym lepszą cieszyło się opinią.

Poniżej tekturowa makieta wersji realizacyjnej Polskiego Pawilonu, która ukazuje nam całość kompozycji wystawienniczej, schowanej w głębi parceli w stosunku do wejścia i Rotundy Honorowej. Wzdłuż południowej granicy działki widoczne się dwie duże sale wystawowe - podzielona na trzy oddzielne moduły, sala architektury wnętrz oraz zawarta w drugiej bryle, sala wystaw książek, turystyki i sztuki ludowej, połączona z kawiarnią ogrodową w dziedzińcu. Na makiecie brakuje tylko pawilonu gospodarczego od strony północnej.

Makieta projektu realizacyjnego Pawilonu Polskiego proj.Bohdan Pniewski, Stanisław Brukalski, Józef Szanajca, Bohdan Lachert. bud. 1937 / źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

Światową Wystawę Sztuki i Techniki w Paryżu 1937 zwiedziło ponad 31 mln osób, którym w pamięci na długo zapadły wszelkie zdobycze techniki, a także podświetlane fontanny u stóp wieży Eiffla.

opracowanie: Krzysztof Szymkowiak i Exspace.pl
źródło: Warszawski Modernizm 1905 - 1939

wizytówki

Komentarze:

loading
Nikt jescze nie skomentował tego artykułu.
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.