Reklama

wszystkie artykuły z działu >> DESIGN
21 czerwca 2018
wszystkie artykuły z działu >> DESIGN

Etnogadki – spoglądamy w przeszłość żeby odkryć teraźniejszość

 

Co może wyniknąć ze spotkania etnografa i projektantów tworzących w nurcie etnodesign? Na przykład bajkowa opowieść – i to nie tylko dla najmłodszych. Na rynku literatury dziecięcej pojawiła się właśnie nowość wydawnicza - książka familijna pod tytułem „Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach”. Książka jest wynikiem spotkania trzech autorów o różnych kompetencjach i wspólnej pasji odkrywania tajemnic świata naszych przodków. Stworzyli ją Witold Przewoźny - etnograf, narrator i mentor projektu oraz Michał Stachowiak, artysta-ilustrator, którego stałą inspiracją jest sztuka ludowa, a także Monika Michaluk, autorka koncepcji projektu, storytellingu i tekstów.

Re:tradycja

Etnogadki są pokłosiem Etnoilustracji, pierwszego wspólnego projektu Michała Stachowiaka i Moniki Michaluk, współautorów książki. To cykl, który przedstawia 23 sceny obrzędowe i stanowi współczesną interpretację ludowej wizji świata, w której tak ważną rolę odgrywały rytuały, obrzędy i teatralia. Prace były wystawiane kilkakrotnie i ze względu na prostą, humorystyczną formę cieszyły się zainteresowaniem szerokiego grona odbiorców - zarówno seniorów, dzieci jak i rodziców. To właśnie z myślą o pokoleniach powstały Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach wydane przez Wydawnictwo ALBUS.

wszystkie zdjęcia: Sławek Jankowski

Książka przeznaczona do wspólnego, rodzinnego czytania jest  wynikiem współpracy artystów z etnografem, Witoldem Przewoźnym -  naukowcem i reprezentantem starszego pokolenia. Właśnie dzięki udziałowi tego autora Etnogadki stały się źródłem podstawowej wiedzy etnograficznej, dzięki której zarówno mali jak i duzi odbiorcy mogą poznać źródła i tajemnice rodzimej obrzędowości.

Książka jest ważnym krokiem autorów w kierunku budzenia dialogu międzypokoleniowego – po to aby jego reprezentanci mogli odkrywać swoje korzenie i wspólne wartości. To jest właśnie jeden z podstawowych celów opowieści – ponadczasowej, pełnej magii i fantastycznych postaci, o dużych walorach poznawczych.

Docenili je eksperci, a wśród nich Agata Wąsowska-Pawlik, dyrektorka Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie i koordynatorka ERDK 2018 w Polsce, która zwraca uwagę - …Zdecydowaliśmy się przyznać patronat Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 Monice Michaluk, Witoldowi Przewoźnemu i Michałowi Stachowiakowi ponieważ uznaliśmy, że książka Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach to innowacyjny projekt edukacyjny, który promuje dziedzictwo poprzez budowanie dialogu między pokoleniowego. Etnogadki  są nowatorską publikacją na rynku literatury dziecięcej. To wyjątkowe kompendium wiedzy, ale też świetnie zaprojektowana historia, która najstarszych skłania do wspomnień, a przed najmłodszymi odsłania źródła rodzimej obrzędowości. Przyznając patronat, wysoko oceniliśmy założenia i cele strategiczne koncepcji, spójne z ideą ERDK 2018, którego polskim koordynatorem jest Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie. ERDK 2018 to kampania Unii Europejskiej, której celem jest promocja dziedzictwa kulturowego i zwiększenie świadomości jego wagi. Patronat ERDK 2018 przyznawany jest projektom z całej Europy, które przyczyniają się do realizacji celów Roku.”

Etnodesign dla dużych i małych

Zarówno celem cyklu Etnoilustracje jak i książki Etnogadki jest otwarcie przestrzeni do wymiany doświadczeń pomiędzy najmłodszymi i najstarszymi odbiorcami. Jesteśmy świadkami szeregu zjawisk, które wynikają między innymi ze współczesnego, przyspieszonego tempa życia. Dziś to wszechobecna technologia dyktuje nam warunki – odmierza czas, a nawet ustala coraz bardziej płynne granice pomiędzy dniem, a nocą. Decyduje o tym kiedy odpoczywamy, a kiedy pracujemy. Widać też pewien paradoks. Z jednej strony żyjemy dynamicznie, według zasady 100 żyć w jednym – działamy multitaskowo, szybko się przemieszczamy i rozciągamy dobę do maksimum. Z drugiej - coraz częściej szukamy powodów aby zwolnić o czym świadczy między innymi popularność idei slow life.

Coraz częściej też stawiamy na lokalność, fascynujemy się rzemiosłem i na nowo odkrywamy tradycyjne wartości. Tymczasem najmłodsze pokolenie spędza już czas zupełnie inaczej niż rodzice czy dziadkowie w ich wieku. Dzieci mają inne zainteresowania, a także posługują się nowymi narzędziami codziennego użytku. Jednym z nich jest Internet. To właśnie tutaj najmłodsi coraz częściej zaspakajają swoją ciekawość świata i tu też szukają relacji. Coraz silniej przemawia do nich komunikacja wizualna i to ona staje się jednym z podstawowych stylów odbioru treści – bywa, że na niekorzyść słowa pisanego. Właśnie dlatego Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach zostały zaprojektowane tak aby łączyć nowoczesne środki wyrazu, takie jak grafika wektorowa, kojarzona ze światem on-line z elementami wzornictwa ludowego. Książka łączy także konwencję komiksową tak lubianą przez dzieci z autorską narracją. Kanwą dla tej narracji jest wiedza ekspercka podana w zrozumiały, łatwo przyswajalny i inspirujący sposób. To sprawia, że treści etnograficzne zyskują na atrakcyjności w oczach czytelników w różnym wieku.

Narzędziem tej adaptacji jest design. Już Etnoilustracje, pierwszy projekt Michała Stachowiaka i Moniki Michaluk, zdobył uznanie ze względu na formę i wartość edukacyjną oraz nowatorskie podejście do tematu dziedzictwa kulturowego. Pomysłodawcą cyklu jest Michał Stachowiak, artysta-ilustrator. W projektach autora nie brakuje scen rodzajowych i kompozycji opartych na symetrii, tak charakterystycznych dla wzornictwa ludowego.

Prace oparte na połączeniu oryginalnych motywów graficznych z krótkimi formami wierszowanymi wystawiane były między innymi w Chińskiej Galerii Narodowej w Pekinie podczas wystawy pt. Od źródeł do inspiracji. Motywy etniczne w polskim wzornictwie. Wystawa odbyła się z inicjatywy Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie i Wydziału Kultury Ambasady RP, a jej celem była prezentacja projektów i twórców wyznaczających nowe trendy we współczesnym, polskim wzornictwie.

Etnoilustracje, pierwszy projekt Michała Stachowiaka i Moniki Michaluk

Etnoilustracje, pierwszy projekt Michała Stachowiaka i Moniki Michaluk

Etnoilustracje, pierwszy projekt Michała Stachowiaka i Moniki Michaluk

Witold Przewoźny, współautor Etnogadek, etnograf i znawca sztuki ludowej tak wspomina Etnoilustracje - To nie tylko wesołe przypomnie niedawnego kolorytu wiejskich zabaw, obrzędów, postaci i rekwizytów ale istotne nawiązanie do wartości nowoczesnych kierunków w sztuce realizowanych w ramach szeroko pojmowanego etnodesignu. To nurt, który czerpie inspiracje nie tylko ze sztuki ludowej, lecz stara się mądrze wykorzystać jej tradycyjne treści. To także krok w stronę nowego zrozumienia ludowości, poszukiwanie minionego sposobu myślenia w czasach coraz częstszego znudzenia seryjnością komercyjnych treści.

Kolejnym krokiem autorów w stronę w stronę przekuwania dawnych wartości na współcześnie atrakcyjne stała się książka familijna Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach. Praca nad nią rozpoczęła się już udziałem eksperta, w trzyosobowym składzie.

Wobec natury wszyscy są dziećmi

Tematy etnograficzne są średnio popularne wśród przeciętnych odbiorców, szczególnie tych najmłodszych. Wciąż brakuje atrakcyjnych i jednocześnie merytorycznych materiałów edukacyjnych na ten temat. Jednocześnie można zaobserwować komercyjną modę na folk co nie zawsze idzie w parze ze zrozumieniem źródeł tych inspiracji. Tymczasem coraz częściej czerpie z nich wzornictwo przemysłowe, a nawet branża reklamowa. Wynika to z potrzeby odkrycia „nowego w starym”, a także z chęci powrotu do tradycyjnych więzi społecznych i natury jako źródła nowych odkryć. O tym, jak bardzo realne i współczesne są to potrzeby przekonali się najpierw sami autorzy Etnoilustracij. Pomysł na książkę, która byłaby kontynuacją tej idei, to sugestia odbiorców cyklu. Z czasem okazało się bowiem, że przedstawiony tutaj, obrzędowy teatr starszych widzów przenosi do świata wspomnień i budzi w nich wewnętrzne dziecko, a młodszych prowokuje do zadawania pytań, fascynuje dynamiką i orszakiem postaci nie z tej ziemi. To właśnie spotkania z ludźmi i zrozumienie ich percepcji było punktem wyjścia dla pracy projektowej. Tak powstawała opowieść o dawnym świętowaniu, pełna magii i odwiecznej więzi człowieka z naturą, wobec której wszyscy na nowo stajemy się dziećmi.

Według Moniki Michaluk, autorki koncepcji książki - Natura to także klucz do świata Etnogadek i to z kilku powodów. Po pierwsze, jest ona demokratyczna, a rodzima obrzędowość pełna wzajemnie przenikających się wpływów obyczajowych i wierzeń. To utrudnia jednoznaczne wskazanie źródeł dlatego uznaliśmy, że oparcie historii na ponownym odkryciu natury jako jednego z podstawowych fundamentów naszej tożsamości to dobry pomysł. Po drugie, wyróżnianie poszczególnych wpływów może skłaniać do wartościowania i oceniania, a przecież odbiorcy to osoby o różnym pochodzeniu i poglądach, również religijnych. Po trzecie, nie jesteśmy purystami i uważamy, że współistnienie obok siebie obrzędów i zwyczajów o różnym pochodzeniu, także tych adoptowanych do polskiej kultury – takich jak na przykład Haloween czy Walentynki – może mieć wartość kulturotwórczą, jeśli znamy ich rodzime odpowiedniki. Sensem obrzędowości jest bowiem społeczna wymiana, a samo zjawisko wynika z odwiecznej próby ułożenia relacji człowieka z naturą.

W dawnych kulturach  była ona postrzegana jako początek i koniec wszystkiego. To cykl naturalny odmierzał ludziom czas, dyktował rytm i styl życia, a on się zmieniał kilka razy w ciągu całego roku - w zależności od ruchu Słońca i Księżyca. Dziś to zadanie przejęły współczesne narzędzia do odmierzania czasu. Dlaczego więc wciąż warto zdobywać wiedzę na temat dawnej obrzędowości? Podobnie jak dzieci poznają i porządkują świat poprzez zabawy i odgrywanie ról, tak obrzędy są teatraliami odgrywanymi przez całe społeczności aby pielęgnować więzi z naturą i odkrywać jej zasoby. Powrót do tych źródeł to alternatywa dla współczesnego, pędzącego świata gdzie autentyczność, prostota i powrót do tego co stałe mają szansę stać się nową, unikatową wartością.

'Etnogadki'
Autorzy książki: Michał Stachowiak, Monika Michaluk (Strzecha Design) i Witold Przewoźny
Wydawnictwo: Wydawnictwo ALBUS webside
Patrnat: Narodowe Centrum Kultury, Instytut im. Oskara Kolberga, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie wraz z oddziałami, Strzecha Design, TVP Kultura, KulturaLudowa.pl. Książka została objęta również patronatem Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018.
Zdjęcia: Sławek Jankowski

O Autorach

Monika Michaluk – autorka konceptów i tekstów, manager projektów. Absolwentka Filologii Polskiej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza i kierunku Design Management na School of Form. Pomysłodawczyni i współautorka książki Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach, a także cyklu Etnoilustracje, projektów, realizowanych we współpracy z Michałem Stachowiakiem, artystą-ilustratorem i Witoldem Przewoźnym, etnografem, które w niebanalny i nowatorski sposób przybliżają współczesnemu odbiorcy temat dawnych tradycji i obyczajów. Autorka cyklu opowiastek o zwierzętach i winoroślach, promujących zasoby naturalne regionu, z którego pochodzi. Prace jej autorstwa zostały zrealizowane pod szyldem Strzecha Design dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego.

Michał Stachowiak – Strzecha Design, artysta, autor licznych ilustracji, okładek prasowych i plakatów, założyciel Strzecha Design. Absolwent Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. Inspiruje go etnografia i sztuka ludowa, co przekłada się na styl jego prac. W autorskich projektach artysty nie brakuje scen rodzajowych i kompozycji opartych na symetrii, charakterystycznych dla wzornictwa ludowego. Pomysłodawca cyklu Etnoilustracje, gdzie razem z Moniką Michaluk realizują swoje projekty łącząc słowo i obraz w niezwykłe kompozycje. Projekt został wysoko oceniony przez ekspertów-etnografów ze względu na nowatorskie podejście do tematu dziedzictwa kulturowego. Michał Stachowiak brał udział w wielu wystawach m.in. w Galerii OUT OF THE BOX w Edynburgu i Galerii Narodowej w Pekinie. Jego prace zostały wyróżnione w wielu komercyjnych projektach zarówno polskich jak i zagranicznych.

Witold Przewoźny – etnograf, kustosz Muzeum Etnograficznego w Poznaniu. Autor licznych wystaw nagrodzonych między innymi przez Marszałka Województwa Wielkopolskiego oraz Ministerstwo Kultury za wybitne wydarzenia muzealne. Ekspozycje Olendry, Przestrzenie obok nas (2006), oraz Romowie≠ Cyganie (2017) to wynik niezwykłej pasji, dociekliwości i wrażliwości ich twórcy, skoncentrowanego na problematyce wielokulturowości i stereotypów z nią związanych. Autor wielu publikacji między innymi dotyczących tradycji i interpretacji obrzędowości: w tym cyklu Wielkopolskie zwyczaje i obrzędy doroczne (Wiosna, Lato, Jesień, Zima oraz książki Etnogadki, opowiastki o dawnych obrzędach i zwyczajach, którą współtworzył z Moniką Michaluk i Michałem Stachowiakiem ze Strzecha Design.

 

wizytówki

Komentarze:

loading
Nikt jescze nie skomentował tego artykułu.

Reklamy

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.