wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII
18 stycznia 2015
wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII

Polska na Międzynarodowej Wystawie Rzemiosł w Berlinie w 1938 roku.

Firma jubilerska „KRUK I S-KA” z Poznania i 36 innych polskich firm na Międzynarodowej Wystawie Rzemiosł w Berlinie. Polsce przydzielono największą, po gospodarzach, powierzchnię w wystawie narodów, obok: Węgier, Czechosłowacji, Bułgarii i Japonii.

Idea zorganizowania Międzynarodowej Wystawy Rzemiosł w Berlinie, odbywającej sie w terminie 28 maj – 10 lipiec 1938 r., zrodziła się w roku 1937 podczas Światowej Wystawy w Paryżu. Organizatorzy, dysponujący dużym, krytym terenem wystawowym (ok. 90 tys. mkw.), przystąpili do realizacji wystawy, organizując najpierw wystawę eliminacyjną w 1937 roku.


Główne wejście do na tereny targów. | materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Działy Międzynarodowej Wystawie Rzemiosł 1938r. w Berlinie:

  1. Dział honorowy – każde z Państw, biorące udział w wystawie, miało dla zaprezentowania swoich firm do dyspozycji element ekspozycyjny o powierzchni 2 mkw. Na Wystawie prezentowano wyroby rzemiosła symbolizujące całokształt lub charakterystyczne cechy rzemiosł danego kraju.
  2. Dział kulturalno-historyczny – tu prezentowano wyroby rzemieślnicze, świadczące o rozwoju i roli kulturowej rzemiosła na przestrzeni wieków.
  3. Dział narodów – obejmował pokaz współczesnej wytwórczości rzemieślniczej danego Państwa.
  4. Warsztaty w ruchu – tu wytwarzano i sprzedawano na miejscu wyroby.
  5. Dział organizacji rzemiosła, szkolnictwa zawodowego, statystyki, prasy i propagandy.
  6. Dział surowców, narzędzi i środków produkcji.


Widowisko, podczas którego zaprezentowano poszczególne działy rzemiosła. Na pierwszym planie widoczna grupa krawców z wieńcem w kształcie nożyc. | materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

W ramach Międzynarodowej Wystawy Rzemiosł odbyły się imprezy specjalne:

  1. Wystawa „Stolarstwo jako pionier kultury mieszkaniowej”.
  2. Międzynarodowa rewia mody „Moda świata”.
  3. Międzynarodowa wystawa sztuki cukierniczej, połączona z konkursem narodowym.
  4. Kilkanaście branżowych kongresów rzemieślniczych.
  5. Widowisko rzemieślnicze ,,Dzieło i honor”.

    Z chwilą podjęcia decyzji o udziale rzemiosła polskiego w wystawie, Związek Izb Rzemieślniczych Rzeczypospolitej Polskiej powołał Komitet Organizacyjny z Władysławem Zakrzewski jako prezesem.

W celu dobrego przygotowania się do wystawy, powołano specjalne komisje branżowe: metalową, skórzaną, fotograficzną, instrumentów muzycznych, sztuki ludowej, cukierniczą oraz mody. Utworzono komisję kongresową pod przewodnictwem senatora Stefana Wiechowicza. W jej skład weszli przedstawiciele cechów warszawskich.

Zadaniem komisji artystycznej pod wodzą dr. Alfreda Lauterbacha, było zaopiniowanie eksponatów i projektów dekoracji. Całym przedsięwzięciem kierował Władysław de Bondy, doświadczony organizator, były dyrektor Targów Poznańskich.  Prace artystyczno-dekoracyjne wykonano w Atelier „Fama”, kierowanym przez Mieczysława Sałabaja, który był dekoratorem wnętrz, absolwentem warszawskiej ASP z roku 1927 i uczniem Tadeusza Pruszkowskiego.

Nie obyło się bez komplikacji. Gdy przygotowania do wystawy były na ukończeniu, Komitet Niemiecki – wbrew omówionym warunkom – zadecydował o zmianie budowy stoiska Działu Polskiego. Według strony niemieckiej żadne ze stoisk narodowych nie powinno się wyróżniać zewnętrznie od stoisk innych narodów, znajdujących się w tej samej sali wystawowej.

W tych okolicznościach Komitet Polski musiał zrezygnować z budowy monumentalnej i wyjątkowo oryginalnej dekoracji, ograniczając się do umieszczenia artystycznie wykonanych godeł cechowych na ozdobionej czerwonym fryzem attyce zabudowanych stoisk i pokrycia słupów materiałem w barwach narodowych ze złotymi  liśćmi laurowymi. Dzięki takiemu wystrojowi Stoisko Polskie, dominujące swą wielkością, wyróżniało się odrębnym charakterem.

Polsce przydzielono największą, po gospodarzach, powierzchnię w wystawie narodów, obok Węgier, Czechosłowacji, Bułgarii i Japonii.

Pawilon Polski. Ogólny widok stoisk działu polskiego. Z prawej strony na stoliku dary dla władz Rzeszy. | materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

W Dziale Polskim zaprezentowano wyroby użytkowe, wykonane przez polskich rzemieślników. Ekspozycje pozostałych 24 państw, biorące udział w wystawie, pokazały przede wszystkim przemysł artystyczny. Wyroby przemysłowe i okazy sztuki ludowej pojawiały się jako dodatek. 

Drugim wyróżnikiem polskich wyrobów rzemieślniczych była typowość wzornictwa pochodząca z wytwórczości czynionej na co dzień, a nie na podstawie specjalnych projektów.

Rzemiosło polskie przygotowało dla władz Rzeszy pamiątkowe podarunki. Kanclerz Adolf Hitler otrzymał okrągłą kutą w brązie i tacę ozdobioną rysunkami ludowymi. Marszałek Hermann Goering pięknie kuty w miedzi dzban do miodu, srebrzony wewnątrz, wraz z kompletem kubków i podstawkami. Upominki te wykonał Stefan Szubski z firmy „Relief” z Warszawy.  

W dziale historyczno-kulturalnym wyeksponowano cenne polskie rękodzielnictwo z przykładami wyrobów począwszy od XV w.: pasy polskie, instrumenty muzyczne, pamiątki cechowe, ceramikę oraz szereg innych przedmiotów świadczących o wysokim poziomie artystycznym i technicznym rzemiosła w Polsce przedrozbiorowej.

Torty i ptysie z Cukierni „Europejskiej” z Warszawy - przebojem ruchomych warsztatów cukierniczych Międzynarodowej Wystawy Rzemiosł w Berlinie.

Cukiernia warszawska jako warsztat w ruchu: przy stoliku od lewej J. Grodzicki, poseł R. Jagoda-Żółtowski, dyr. Płk. B. Sikorski, oraz dyr. Działu Polskiego Władysław De Bondy.

W oddzielnym pawilonie - 6 Państw: Czechosłowacja, Francja, Niemcy, Niemcy, Polska, Rumunia, Węgry - zorganizowało ruchome warsztaty cukiernicze.

Organizatorzy (strona niemiecka) bezpłatnie zapewnili całkowite urządzenie warsztatu. Maszyny, chłodnie, piece, instalację gazową i elektryczną, wodociągową i kanalizacyjną. Pokryli koszty mieszkaniowe pobytu 8 polskich rzemieślników. Z uwagi na brak w Niemczech białej mąki i 100%-towego masła, zezwolono na przywóz tych produktów z naszego kraju.



Do reprezentowania Polski wybrano warszawską Cukiernię „Europejską” z ul. Marszałkowskiej 77. Zespołem kierował Jerzy Grodzicki. Polskie ciastka wypiekane i  sprzedawane w cukierni wystawowej cieszyły się dużym powodzeniem. Największe zainteresowanie wzbudziły ciastka z kremem (ptysie), ciastka tortowe i całe torty. Równie duże powodzenie miały parówki na sposób „warszawski” w cieście francuskim.


Modele polskich strojów podróżnych i spacerowych na rewii

Międzynarodowy pokaz mody.

Dział mody został pomyślany jako międzynarodowa rewia strojów damskich i męskich. Warunkiem udziału dla polskich wystawców było wykonanie wzorów z materiałów polskich, wg własnego projektu, opartego na motywach etnicznych, oraz brak wcześniejszego udziału w innych wystawach.

Program rewii zrealizowano przedstawiając ubiory damskie  i męskie na sezon lato’1938 w sztuce „Moda świata”, wg pomysłu wiedeńskiego autora Rudolfa Weissa. Oprawę muzyczną skomponował do niej Hans Haching.

Przedstawienia odbywały się dwa razy dziennie, na specjalnej scenie sali bankietowej, która mogła pomieścić 2 000 osób, mieszczącej się w gmachu Opery Krolla (obok Reichstagu).

Na rewię z Polski wysłano 37 modeli strojów damskich. Polskie wzory ubiorów  męskich  nie przeszły eliminacji i w tym zakresie pokazano tylko wzornictwo niemieckie.

Zespół polski brał udział we wszystkich obrazach sztuki:

  • pozdrowienie narodów /strój podróżny/
  • ulica  /spacer popołudniowy/
  • plaża
  • sport
  • cocktail /popołudnie, kawiarnia/
  • przed balem /futra i okrycia wieczorowe/
  • bal /suknie wieczorowe i balowe/



Uczestnicy rewii mody

Modele polskie, ze względu na swój oryginalny charakter, wzbudzały zachwyty i otrzymywały najwięcej oklasków widowni. Nie były ,,przeładowane” motywami ludowymi - co miało miejsce w przypadku wzorów innych Państw. Podkreślano również wyjątkową urodę polskich modelek.  


Gabloty w przejściu głównym: z lewej ceramika artystyczna, z prawej pasy słuckie

Współczesne wyroby polskiego rzemiosła. 

W sali honorowej wyeksponowano:

  • stolik mahoniowy intarsjowany – wykonany przez J. Dukaczewskiego, Warszawa
  • pług żelazny niklowany – J. Dziaćko, Katowice
  • parę butów sportowych – St. Hiszpańskiego, Waszawa

Meble intarsjowane, kilimy, metaloplastyka

Grupa drzewna:

  1. Burdyński Fr., Warszawa – złocone drewniane ramy
  2. Filipowicz M., Wilno – wyroby snycerskie oraz bransolety, papierośnice
  3. Wołkowski Wł., Warszawa – meble wyplatane
  4. Lipecki St., Kraków – popielniczki, bomboniery, skrzynki
  5. Stamirowski P., Warszawa – harmonie fortepianowe
  6. Zgiecki W., Warszawa – beczki do piwa


Skrzynia Śląska, wyroby kute artystycznie

Grupa metalowa:

  • FIRMA KRUK I S-KA, Poznań – wyroby jubilerskie
  • Feist M., Poznań – wyroby jubilerskie
  • Szulc W., Poznań – wyroby jubilerskie
  • Plucińscy B-cia, Poznań – noże techniczne
  • Burdajewicz A., Poznań – manometry, przyrządy laboratoryjne
  • Hennerberg B-cia, Warszawa – wyroby platerowane
  • Kuliński B., Warszawa – laski, szpady, broń myśliwska
  • Kowalski H. „Siła”, Warszawa – przybory fryzjerskie
  • Luty P., Warszawa – ekonomizatory paliwa
  • Moczny R., Katowice – pługi stalowe
  • Nowak P., Warszawa – części samochodowe i samolotowe
  • Oremus J., Kraków – lampy, świeczniki, kraty
  • Relief, Warszawa – talerze, wazy
  • Tyrała A., Poznań – srebrny sprzęt liturgiczny
  • Tomaszewski B., Warszawa – części samochodowe


Artykuły techniczne części samochodowe, fotomontaże

Grupa skórzana:

  • Frohlich E. K., Bielsko – luksusowe uprzęże powozowe
  • Hiszpański St., Warszawa – obuwie męskie, sportowe i balowe
  • Marek J., Warszawa – buty sportowe i myśliwskie
  • Rybka J., Kraków – siodła sportowe i wyścigowe


Siodła i uprzęże, wyroby skórzane, podróżne

Grupa włókiennicza:

  •  Jurgielewicz J., Białystok – męskie garnitury lniane
  • „Grot”, Warszawa – kilimy artystyczne
  • „Len Wileński”, Warszawa – tkaniny, serwety, hafty
  • „Ład”, Warszawa – kilimy
  • Warsztaty tkackie SS. Urszulanek w Sieradzu – narzuty, poduszki


Z lewej ceramika, instrumenty dęte, z prawej witryna z odzieżą


Grupa ceramiczna:

  • Azarewicz A., Wilno – naczynia malowane
  • Pawełko M., Włocławek – naczynia gliniane
  • „Żurawno” – wyroby alabastrowe


Gabloty w przejściu głównym z instrumentami muzycznymi oraz narzędziami pomiarowymi


Rzemiosło polskie było reprezentowane przez:

  • Chowańczak A., Warszawa – futra, płaszcze ze srebrnych lisów
  • Leszczyński L., Warszawa – obuwie
  • Myszkorowski, Warszawa – stroje podróżne, suknie balowe
  • Gimnazjum Krawieckie, Warszawa – kostiumy plażowe
  • Szkoła Koła Polek w Katowicach – suknie z lnu

Polskie rzemiosło zostało docenione przez jury i otrzymało wiele nagród wystawowych.

Wśród współzawodniczących 24 państw, polskie rzemiosło zajęło drugie miejsce po organizatorach. Polacy otrzymali 4 nagrody honorowe, 37 medali, 11 dyplomów za udział w rewii mody, oraz 3 nagrody przedmiotowe za wystawę cukierniczą.

Wręczenie nagród przyznanych polskim rzemieślnikom przez komitet organizacyjny i dyrekcję działu polskiego na Międzynarodowej Wystawie Rzemiosła w Berlinie. Dyrektor Naczelnej Rady Zrzeszeń Kupiectwa Polskiego Brunon Sikorski i prezes Związku Izb Rzemieślniczych Władysław Zakrzewski (3. z lewej) przekazują dyplom Panu Szapskiemu za udział w Międzynarodowej Wystawie Rzemiosła w Berlinie. | materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Komitet Polski starał się umożliwić wyjazd na wystawę jak największej liczbie rzemieślników. Udało się uzyskać 50% zniżkę kolejową oraz tańsze paszporty. Dzięki temu z Polski do Berlina przybyło 3 tys. osób.



Pomimo niezbyt dużego budżetu, a także problemów mentalnych - wielu rzemieślników bało się wysłać swoje wyroby w obawie, że będą one odstawać od poziomu zagranicznego - Izbom Rzemieślniczym z całej Rzeczypospolitej udało się, z wielkim powodzeniem, zaprezentować szerokie spektrum wytwórczości polskiego rzemiosła.

Opracował:  Krzysztof Szymkowiak

 Bibliografia:
„Międzynarodowa Wystawa Rzemiosł w Berlinie” Warszawa 1938 r.
„Rzemiosło” miesięcznik czerwiec 1938 r.  Warszawa
„Biuletyn Izby Rzemieślniczej” czerwiec 1938 r. Warszawa

Materiały fotograficzne opublikowane za zgodą NAC


 

wizytówki

Komentarze:

loading
Nikt jescze nie skomentował tego artykułu.

Reklamy

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.