wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII
02 stycznia 2015
wszystkie artykuły z działu >> z HISTORII

Targi Północne w Wilnie 1928-1933 r.

Wilno

Ulica Ostrobramska. Widok na kościół św. Teresy i Ostrą Bramę w głębi.| materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Targi wileńskie posiadają bogatą i ciekawą tradycję. Już w 1441 roku król Kazimierz Jagiellończyk nadał Wilnu przywilej urządzania jarmarku na święto Trzech Króli (6 stycznia) oraz Wniebowstąpienia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia). Jarmarki trwały przez tydzień, a zjeżdżali się na nie kupcy z Niemiec, Syberii, Rosji, Niderlandów, Włoch, Persji, Turcji i Anglii. Liczne wojny XVIII wieku oraz w końcu rozbiór Polski, spowodowały przerwanie tradycji urządzania jarmarków. Dopiero w 1827 roku zaborczy rząd rosyjski powołał do życia tzw. Jarmarki Świętojerskie (23 kwietnia świętego Jerzego), które trwały cały miesiąc. Przybywali na nie jedynie kupcy rosyjscy, później Żydzi, po 1863 roku kupcy warszawscy. Stały się one instrumentem ekspansji wyrobów rosyjskich na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Jarmarki Świętojerskie – popularnie zwane „budami”- przetrwały do I wojny światowej. Zarówno I wojna światowa jak i wojna bolszewicka 1920 roku były wydarzeniami, które doprowadziły do zniszczenia przemysłu, rzemiosła i rolnictwa północno-wschodnich terenów Rzeczypospolitej.

Po Traktacie Ryskim w 1921 roku rozpoczęła się mozolna odbudowa gospodarki tych rejonów; szukano nowych możliwości dla rozwoju handlu w zmienionych warunkach. W pokazach urządzanych w miastach i miasteczkach prezentowano efekty odbudowy, a zbiegiem czasu dostrzeżono konieczność zorganizowania prezentacji na szerszą skalę wykraczającą poza granice powiatów.

W 1926 roku Instytut Badań Stanu Gospodarczego Ziem Wschodnich wyszedł z inicjatywą zorganizowania w Warszawie Wystawy Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej. Pomysł uznano za dobry; stał się on jednak przyczynkiem do akcji agitacyjnej na rzecz zmiany lokalizacji na Wilno. Dzięki zręcznym zabiegom wojewody wileńskiego Władysława Raczkiewicza udało się Komitet Organizacyjny przenieść do Wilna.

W Wilnie inicjatywa wystawy przerodziła się w ideę powołania do życia instytucji, która przyczyniłaby się do podniesienia gospodarczego ziem północno-wschodnich kraju, wzmożenia ich wydajności i chłonności rynku. Wzorując się na Poznaniu i Lwowie postanowiono założyć Targi Północne, których celem miało być wprowadzenie silnej wymiany produktów rolnych stanowiących bogactwo tych ziem z produktami przemysłowymi z zachodniej Polski.

I Targi Północne 18 VIII – 9 IX 1928

Protektorat nad I Targami Północnymi objął sam Marszałek Józef Piłsudski silnie życiowo związany z Wileńszczyzną. W Komitecie Honorowym znalazły się dziesiątki osobistości ówczesnego życia politycznego Rzeczypospolitej. Jako tereny wystawowe posłużył położony w śródmieściu piękny ogród poklasztorny (pobernardyński).

Wystawę podzieloną na szesnaście działów o tematyce przemysłowo – handlowej rozmieszczono w pawilonie o powierzchni 1200 m2 oraz budynkach Szkoły Przemysłowo – Handlowej, Teatru Letniego i Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego.

Wielu też wystawców wybudowało swoje stoiska na oddanych im do dyspozycji terenach wystawy handlowej. Ogółem w I Targach wzięło udział 316 firm głównie związanych z rolnictwem (Ventzki, Cegielski, Lilpop), przemysłem drzewnym, włókienniczym oraz handlem.

Targi zwiedziło 180 tys. widzów a zainteresowanie przerosło oczekiwania organizatorów. Obecny na tych targach Prezydent Poznania a zarazem twórca Targów Poznańskich Cyryl Ratajski oświadczył, że I Targi Wileńskie swoją strukturą i rozmachem stoją na równi z trzecimi z rzędu Targami Poznańskimi.



Tereny wystawowe - pawilon główny.| materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

II Targi Północne 14-28 IX 1930

Sukces organizatorski z 1928 roku spowodował podjęcie dalszych działań do tworzenia regularnych imprez targowych, które z każdym rokiem miały się rozwijać i powiększać a także aktywizować rozwój przemysłu i handlu ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej. Wilno miało być też bramą wjazdową umożliwiającą handel z krajami nadbałtyckimi.


Do organizacji Targów wraz z Wilnem włączono województwa: Białostockie (z wiodącym przemysłem włókienniczym) oraz Nowogródzkie (z przemysłem drzewnym, garbarskim, ludowym a przede wszystkim rolnictwem).

W ciągu czterech miesięcy pod kierownictwem inż. architekta Jana Łuczkowskiego do dawnych obiektów pobernardyńskich przyłączono obiekty wojskowe; dzięki temu teren wystawowy powiększył się o 100 tys. m2 i nabrał oryginalnego kształtu wraz z naturalnie wkomponowaną Zamkową Górą i rzeką Wilenką. Z dawnych wojskowych, przebudowanych garaży powstał główny pawilon targowy składający się z 12 dużych sal o łącznej powierzchni 2000 m2.

Tereny wystawowe - pawilon główny.| materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

W ramach II Targów Północnych została zorganizowana Wystawa Sztuki Lniarskiej i Przemysłu Ludowego. Znaczący udział miały w niej firmy z województwa Nowogródzkiego produkujące znane na całym świecie kilimy, a także wyroby z lnu.

Warto też wspomnieć o trzech dużych fabrykach białostockich z dużymi ekspozycjami targowymi tj.: - O. Trilling i Syn Spółka Akcyjna (zał. w 1863 roku) znana na rynkach światowych z wzorzystych różnokolorowych kołder żakardowych;

- Eug. Becker i S-ka ( zał. w 1883 roku ), która dzięki doskonałym urządzeniom technicznym wytwarzała wysoko gatunkowe plusze i welwety konfekcyjne i meblowe;

- Supraślska Sukienna Manufaktura S.H. Cytron (zał. W 1884 roku) wystawiająca sukno wojskowe i cywilne oraz kołdry wzorzyste.

W związku z panującym kryzysem II Targi Północne wypadły nieco gorzej w porównaniu z poprzednimi. Ogółem wzięło w nich udział 185 firm, liczba zwiedzających wyniosłą 107 tys. osób. Zasługą ich jednak było to, że pokazały zwiedzającym jeden z najważniejszych surowców krajowych – LEN!

Nadmienić warto, że przy organizacji logistycznej tych targów – jak podkreślali organizatorzy – wielką role odegrała firma C. Hartwig SA z Poznania. Obchodząca akurat jubileusz 70 lecia istnienia, firma założona przez właściciela garbarni w bardzo szybki i umiejętny sposób rozwinęła się do czołowej firmy przewozowej w Polsce. Wraz z rozwojem linii kolejowych C. Hartwig S.A. budowała własne bocznice kolejowe, magazyny, oraz składy celne. Na początku lat 30 XX wieku posiadała swe oddziały w Gdańsku, Wilnie, Warszawie, Krakowie wraz z kubaturą magazynów wielkości 180 tys. m/3. Poza transportem konnym, samochodowym, kolejowym miała też dobrze rozwiniętą spedycję rzeczną (przez porty rzeczne Warty rocznie przewoził 100 tys. ton towaru). W przygotowaniu Targów Północnych firma wykazała się niezwykłą sprawnością działania, gdyż większość wystawców przygotowała swoje eksponaty 2 dni przed otwarciem. C. Hartwig S.A. pomimo bardzo słabej jakości dróg dowiozła eksponaty w terminie bez dodatkowych opłat. Firma z Poznania odegrała znaczącą rolę przy organizacji targów i wystaw w całym okresie międzywojennym, począwszy od Wystawy w Konstantynopolu 1924 r. aż po Paryż i Berlin.

III Targi Północne 26 VIII – 10 IX 1933

Targi  jako główny dział eksponowały Wystawę Lniarską. Ponad to zorganizowano wystawy: rybacką, pszczelarską, hodowli i remontu konia, drobiu i zwierząt futerkowych oraz pokaz wytwórczości rzemieślniczej Wileńszczyzny.




Głównym organizatorem wspomnianej Wystawy Lniarskiej było Towarzystwo Lniarskie z Wilna, którego dyrektorem był Janusz Jagmin. Dyrektorowi bardzo zależało aby w ośrodku macierzystych terenów  uprawy lnu i jego głównym centrum badawczym zaprezentować wszechstronność zastosowania tego surowca wraz z jego zaletami. Pawilon główny wystawy składał się z sieni i 5 sal:

- część naukowa obejmowała materiały badawcze dotyczące poprawy jakości lnu;

- uprawa lnu –pokazano tu metody uprawy nie tylko w Polsce, ale także na dużych planszach uprawy w Belgii i Francji;

- wyprawy włókna – tu pokazano technologie pozyskiwania włókna;

- przędzalniczo- tkacka – tu urządzenia do materiałów lnianych;

Natomiast  wystawa ,,wszystko z lnu” pokazała gotowe  wyroby różnych firm, m.in. prezentowały się:

- Spółka Akcyjna Gnaszyńskiej Manufaktury-przędza lniana i konopna do wyrobu sieci, dywanów, uszczelnień;

- Zakłady Żyrardów – przędza lniana;

- Towarzystwo Akcyjne Stradom- szpagaty;

- Bracia Deutsch z Bielska – liny transmisyjne, pasy i tkaniny workowe;

- Lewlen Łódź –płótna, drelichy ;

- Spółdzielnia Ład z Warszawy – tkaniny dekoracyjne;

- Wileńska Spółdzielnia Tkacka – konfekcja lniana;

- Bazary Przemysłu Ludowego Wilno – narzuty, materiały tapicerskie;

- Gaszyńska Manufaktura – bielizna stołowa;

- Bracia Deutsch- namioty, plecaki;

Bazary Przemysłu Ludowego – komplet konniczy, ubrania tenisowe, kostiumy wioślarskie, wiatrówki, chlebaki;

- Ram M.- pracownia walizek;

- Wileńska Spółdzielnia Tkacka – stroje dla uczniów, więźniów, pracowników.


Organizatorom udało się namówić do udziału w wystawie też wojsko, które dzięki sporym nakładom finansowym i pracy wybudowało własny pawilon. Zgromadzono tam ponad 300! Eksponatów z lnu przydatnych w różnych rodzajach wojska. Były wśród nich m.in.: bielizna, pościel, chlebak, bluza kucharska, bielizna nocna, materac, siennik, bluza robocza, bluza lniana marynarska, worki, tkaniny robocze, dział taborowy, popręgi, nici balonowe i spadochronowe, postronki, opatrunki, kompresy, koło ratunkowe itd.

W trakcie Wystawy odbył się wielki zjazd lniarski (27- 29 VIII 1933 r.), podczas którego przewijał się temat oparcia polskiego przemysłu włókienniczego o surowiec krajowy a nie drogą bawełnę. Odbywały się w tym czasie różne kursy z zakresu uprawy, a także wyświetlano filmy o tej tematyce. Natomiast w Teatrze Miejskim grano sztukę w 4 obrazach pt.,Len”.

Poza Wystawą Lniarską najbardziej imponujące ekspozycje przygotowały Monopole Państwowe. Stoisko Monopolu Tytoniowego udekorowane było rosnącym tytoniem i wieloma tablicami i wykresami, a środek wypełniły włączone maszyny do robienia gilz i papierosów z wytwórni Wł. Paschalskiego z Warszawy. Maszyny polskiej konstrukcji precyzyjnie wyrabiały na oczach widzów papierosy „Grand Prix” w pudełeczkach z widokiem „Góry Zamkowej”, z dumą i zadowoleniem otoczone były stale tłumem publiczności.

Monopol Spirytusowy zaprezentował wszystkie wyrabiane gatunki, jak również codziennie demonstrował sposób rozlewania w butelki monopolowych trunków. Była to zarazem lekcja poglądowa, wykazująca oszczędność pracy ludzkiej przez zastosowanie maszyn. Siedem sprawnych robotnic z ich pomocą w przeciągu godziny napełniała, korkowała, lakowała i etykietowała 1200 do 1500 butelek.

Monopol Solny przedstawił wszystkie gatunki soli od najprostszej czarnej w bryłach, aż do wykwintnej stołowej, jak również narzędzia górnicze używane w salinach.

Mennica Państwowa ograniczyła się do zaprezentowania plansz i medali wyrabianych w zakładach mennicy.

Z kolei stanowiący własność Skarbu Państwa „Polmin” jedna z większych w świecie rafinerii olejów mineralnych pokazała próbki swych wyrobów jak: naftę, parafinę, asfalt, oleje, itp.

Na terenie targów znaczące stoisko propagandowe miał też bank P.K.O.


Ogółem w III Targach Północnych wzięły udział 232 firmy a liczba zwiedzających wyniosła 150 tys. osób.

Mimo wielkiego kryzysu światowego targi udowodniły że Wileńszczyzna wyszła zwycięsko z bierności gospodarczej. Udało się przezwyciężyć mentalność miejscowej, pracowitej i utalentowanej ludności, która jednak stroniła do tej pory z eksponowaniem swojej wytwórczości.

Tereny wystawowe.| materiały publikowane za zgodą Narodowego Archiwum Cyfrowego

Wielki sukces organizatorski Wystawy Lniarskiej, która zaprocentowała w następnych latach zwiększeniem upraw lnu i rozwojem polskiego przemysłu lniarskiego. Dla wielu firm przemysłu ludowego targi stały się pomostem do zdobywania największych nagród w Brukseli, Paryżu czy Berlinie.

Opracował: Krzysztof Szymkowiak

 

Bibliografia:

 

Targi Północne. Wilno 1939

Ilustrowana książka pamiątkowa I Targów Północnych. Wilno 1928 r.

I – sze Targi Północne. Katalog-przewodnik. Wilno 1928 r.

Katalog-przewodnik II Targów Północnych Wilno 1930 r.

III Targi Północne i wystawa lniarska. Wilno 1933 r.

Przewodnik po Wystawie Lniarskiej Wilno 1933 r.

wizytówki

Komentarze:

loading
my w Poznaniu rozpuszczeni piękną architekturą ... a czy ktoś wie co się teraz dzieje z targami w Wilnie?
skomentowany przez    jorgi    07 wrzesień 2012, 19:48 obserwuj post

Reklamy

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.